De Hanze leeft!

Voor Nederland en Duitsland is een algemeen Hanzekwartet gemaakt met de volgende thema’s: Huis & Haard, Hanzeaten & Kooplui, Gilden & Ambachten, Koggen & Karren, Burgers & Buitenlui, Schurken & Schavuiten, Goederen & Waren, Steden & Kantoren, Handel & Wandel, Zeeën & Rivieren en Vorsten & Koningen.

Zutphens Hanzekwartet

De handel groeide in de middeleeuwen doordat steden zich in verschillende producten gingen specialiseren. Zutphen richtte zich voornamelijk op hout, haring, zout en brandewijn. De wijnspecialiteit heeft de stad met zijn middeleeuwse wijnkelders eeuwenlang behouden. Zutphen bleef de Hanze lang trouw, langer dan andere steden zoals Nijmegen en Arnhem. Dit was noodgedwongen. Deventer bleef immers ook lang bij de Hanze aangesloten en deze steden konden wederzijds het risico niet lopen dat een van hen de privileges van de Hanze genoot en de andere niet.

Zutphen was dankzij de gunstige locatie aan de IJssel en Berkel al vroeg een vooraanstaand lid van de Hanze. Bovendien genoot Zutphen voordelige handelsvoorwaarden omdat het de eerste stad met stadsrechten in het Hertogdom Gelre was. In 1195 heeft Graaf Otto I van Zutphen die stadsrechten verleend. Zutphen was net als bijvoorbeeld Deventer een zogenaamde principaalstad aan de IJssel. Dat houdt in dat Zutphen andere ‘dochtersteden’ als Doetinchem, Groenlo, Lochem en Emmerik vertegenwoordigde op de jaarlijkse Hanzedag.

Doesburgs Hanzekwartet

Doesburg werd in 1447 in het Hanze­netwerk opgenomen. Er zijn echter aanwijzingen dat Doesburgse schippers al veel eerder, namelijk in 1302, intensieve handelscontacten hadden met het Koninkrijk Schonen, het tegenwoordige Skåne in Zuid-Zweden. Uit stadsrekeningen blijkt rond 1400 dat Doesburgers al naar vergaderingen van de Hanze in onder meer Zutphen reisden. Ook genoten Doesburgse kooplieden al eerder - zoals uit een rekening uit 1426 blijkt - hanzeatische tolprivi­leges bij de tol in Lobith.

Doesburg was een bijstad. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de hoogte van de hanzeatische belasting. Doesburg betaalde de hanzeatische belasting niet aan Lübeck maar aan Zutphen.
Ook de Hanzebrieven voor Doesburgers werden door de Raad van Zutphen uitgeschreven. Wel was Doesburg actief binnen het Keulse kwartier - een regionaal samenwerkingsverband - waar in voor-vergaderingen de agendapunten van de Hanzedag in Lübeck werden besproken.

 

Hasselts Hanzekwartet

In 1367 werd Hasselt voor het eerst een Hanzestad genoemd. Via de rivier het Zwarte Water voeren schepen de Stadsgracht in, die werd gebruikt als haven. Aan de gracht woonden rijke kooplieden, adellijke personen en kloosterzusters. De zusters woonden in het Mariaklooster en brachten hun dagen door met bidden en werken. Voor arme en zieke mensen kwam er een Gasthuis, een soort ziekenhuis.
Ook woonde er in Hasselt één van de eerste boekdrukkers van Nederland.
Zijn naam was Peregrinus van Barmentlo.

Hasselt is een oude bedevaartplaats. Uit de wijde omgeving trokken gelovigen jaarlijks naar de Heilige Stede. Pelgrims hadden diverse redenen om op bedevaart te gaan. De één wilde nader tot God komen, de ander wilde een aflaat (kwijtschelding van straffen voor zonden) verkrijgen. Na de kerkelijke plechtigheid bij de Heilige Stede trok het volk in processie door Hasselt. De straten en huizen waren prachtig versierd en er was een groot feest met een kermis en jaarmarkt.

 

Elburgs Hanzekwartet

Elburg werd in 1367 toegelaten tot de Hanze. Eerlijk is eerlijk, Elburg was maar een kleine speler op het Hanzetoneel… Elburg had vanaf 1368 op Schonen (nu het Zweedse eiland Gotland)  een eigen handelspost en werd ooit bijna in de ban gedaan omdat er een valse koopman uit de stad actief was. Vanaf 1397 mocht in de stad twee maal per jaar een jaarmarkt gehouden worden. Ooit speelde Elburg een glansrol in de bevrijding van een kogge uit Harderwijk, die gekaapt was door Noormannen… 

Als Elburg geen Hanzestad was geweest, was de kans klein geweest dat de Hertog van Gelre eind veertiende eeuw de opdracht had gegeven tot het verplaatsen van de stad. Zijn rentmeester, Arent thoe Boecop, ontwierp een stad met rechthoekige vorm en rechte straten en stegen. Eerst was de stad ommuurd. Later kwamen hier de grachten en de wallen omheen. Binnen de muren van Elburg is sindsdien weinig veranderd, meer dan 250 monumenten hebben hun authentieke uitstraling behouden.

 

Deventer Hanzekwartet

Tijdens het Hanzetijdperk groeide de handel snel. Kooplieden die dezelfde koopwaar verhandelden, sloten zich aaneen. Deze groep heette ‘Hansa’. Deventer stond in deze tijd bekend om zijn jaarmarkten. De markten vonden zes keer per jaar twee weken lang plaats. Op deze markten werd veel verhandeld. In Deventer kochten mensen Deventer Koek voor de reis, deze was namelijk lang houdbaar en kon veelvuldig verscheept worden via de Hanze.

Al in de achtste eeuw was Deventer een handelsnederzetting, die zich spoedig ontwikkelde tot één van de weinige grote vroeg middeleeuwse steden. In de tiende eeuw begon de grote opleving van de handel voor Deventer en die zette door tot ver in de late middeleeuwen. Als stad met stadsrechten en keizerlijke privileges werd Deventer een zeer prominent lid van het Hanzenetwerk.

  • 1
  • 2

Het Hanzekwartet is een concept van:

Neem contact op met Studio ToonWorkz via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of bel met Derk-Jan Rouwenhorst, 06 23 55 09 29


IJsselkade 7, 7201 HB Zutphen, www.toonworkz.nl, E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.